ادامه‌ی برخورد اسرائیل با رسانه‌ها؛ این‌بار با اسوشیتید پرس

اسرائیل پس از رویارویی چند مدت پیش خود با رسانه‌ی قطری الجزیره، این‌بار در برابر یکی دگر از رسانه‌های بزرگ و معتبر جهان، اسوشیتد پرس قرار گرفته و دستور مصادره‌ی اموال دفتر این رسانه را داد. تصمیمی که با فشار آنی ایالات متحده برگردانده شد و وزیر مخابرات اسرائیل از لغو این دستور اطلاع داد. ولی تنگ‌تر شدن روزافزون دایره‌ی آزادی بیان – این حق اساسی و اولیه – در جهان را چگونه باید فهمید؟ ما در این مورد چه می‌توانیم بکنیم؟ به‌نظر می‌رسد روزگاری که دولت‌های غربی حامیان و محافظان آزادی بیان بودند، سرآمده است.

البته گروهی از منتقدان رادیکال ممکن است که فرض همین موضع را نیز نقد کرده و بگویند که دولت‌های غربی هرگز محافظ و حامی آزادی بیان نبوده‌اند و این حق در بهترین حالت وسیله‌ای برای توجیه یورش‌های آنان بوده است. اما آنچه دست‌کم می‌توان به صورت جمعی در مورد آن توافق داشت این است که دولت‌های غربی از نیمه‌ی دوم قرن بیستم بدین‌سو اگر حامی و محافظ آزادی بیان نبوده‌اند نیز بنابر سرشت دموکراسی لیبرال مجبور به هم‌راهی و موافقت با آن شده‌اند.

ولی جهان در چند دهه – و خصوصاً چند سال – گذشته شاهد افول روزافزون آزادی بیان و ارزش آن نزد دولت‌های قدرتمند غربی در اروپا و امریکا بوده است؛ از دانلد ترمپ که به صراحت به خبرنگاران و خبرگزاری‌ها حمله می‌کند تا راست‌های افراطی اروپایی که «جنگ با ترور» را وسیله‌ای برای حفاظت از «ملیت‌های ناب اروپایی» می‌دانند، همگان نشان می‌دهند که آزادی بیان دهه‌ی شصت میلادی که به نظر می‌رسید «آینده‌ی بشر» باشد اینک تبدیل شده است به «دردسری» برای قدرت‌هایی که به این نتیجه رسیده‌اند که هزینه‌های آزادی بیان از فواید آن برای دستگاه قدرت بیشتر است.

روی‌کرد دولت اسرائیل در برابر گزارش الجزیره و پرس از جنگ غزه، ادامه‌ی سرکوب رسانه‌ها در چین، برخورد شدید رژیم طالبان با رسانه‌های آزاد و همگانی و مواردی دگر از این دست نیز در امتداد همین خط ضدیت با حق گفتن و ابراز آزاد باورها و اندیشه‌های انسانی جا می‌گیرند.

نکته این است که بر اثر چرخش به راست‌گرایی سیاست جهانی و بازگشت پیروزمندانه‌ی راست‌گرایی خطرناک افراطی، دولت‌هایی که دست‌کم در ظاهر حامی و هم‌راه آزادی بیان بودند نیز عطای این نعمت را به لقایش بخشیدند.

اما ما در این مورد چه می‌توانیم بکنیم؟ آنچه ما می‌توانیم انجام دهیم ترویج روزنامه‌نگاری شهروندی و دفاع فرامنطقه‌ای و فراجغرافیایی از آزادی بیان است؛ یعنی دقیقاً محقق کردن ایده‌ی روشنگری از شهروند جهانشمول. در چنین روی‌دادی ممکن است یک امریکایی بسیار اصیل چون ترمپ از اقتداگرایی زورگویانه و یک جوان مسلمان از خاورمیانه از آزادی بیان دفاع کند و خود را شهروندی جهانی بداند.

در واقع دفاع قدرت‌ها از آزادی بیان در سطح ملی که آخرین عقب‌نشینی این ساختارهای قدرت بود نشان داد که سرشت دفاع منفعت‌محور از آزادی بیان چقدر متناقض است و به چه راحتی به دام نفی کامل آزادی بیان می‌انجامد؛ آنچه می‌تواند آزادی بیان را نجات دهد؛ کمک کردن کسانی که به آزادی بیان دارند به همدگر است.