ناسا روز چهارشنبه (۳۱ سرطان) اعلام کرد که فضاپیمای جونو برای نخستین بار دمای بخشهای زیر سطح آیو، قمر آتشفشانی مشتری، را اندازهگیری کرده است.
دادههای جونو نشان میدهند که دمای آیو در فاصلهی چند متری زیر سطح، بیش از ۲۲ درجهی سانتیگراد افزایش مییابد. این میزان گرما بیشتر از آن است که تنها بر اثر تابش خورشید ایجاد شده باشد.
این اطلاعات هنگام دو پرواز نزدیک جونو از کنار آیو در ۳۰ دسمبر سال ۲۰۲۳ و ۳ فبروری سال ۲۰۲۴ جمعآوری شدهاند. این فضاپیما در جریان هر دو پرواز تا فاصلهی حدود یکهزار و ۵۰۰ کیلومتری سطح آیو نزدیک شد.
آیو آتشفشانیترین جرم شناختهشده در منظومهی شمسی است. این قمر به طور مداوم تحت تاثیر جاذبهی نیرومند مشتری کشیده و فشرده میشود و این روند، گرمای شدیدی را در بخشهای درونی آن ایجاد میکند.
دانشمندان پیش از این گرمای آیو را با دستگاههای فروسرخ بررسی میکردند؛ اما این دستگاهها تنها دمای لایهی بالایی سطح را اندازهگیری میکنند. دستگاه امواج مایکروویو جونو توانسته است گرمای موجود در عمق چند سانتیمتری تا چندین متری سطح را شناسایی کند.
پژوهشگران برای گرمای کشفشده دو احتمال را مطرح کردهاند. براساس احتمال نخست، گرما به طور پیوسته از بخشهای درونی آیو و از میان پوستهی آن به سطح منتقل میشود.
احتمال دوم این است که جریانهای بزرگ گدازه در زیر لایهای از سنگهای جامدشده در حال سردشدن باشند. این لایهها ممکن است بین ۹ تا ۱۱ متر ضخامت داشته و حدود ۱۰ درصد سطح آیو را پوشانده باشند.
دادههای جونو همچنین نشان میدهند که بخشهای وسیعی از سطح آیو، با وجود کوهها و آتشفشانهای فراوان، هموار هستند. برخی از این مناطق مسطح بیش از ۱۰۰ کیلومتر امتداد دارند.
مواد موجود در این مناطق نیز تراکم کمی دارند و ممکن است بیشتر به سنگهای آتشفشانی متخلخل یا خاکستر نرم شباهت داشته باشند تا سنگهای سخت و فشرده.
دانشمندان میگویند این کشف به آنان کمک میکند تا چگونگی انتقال گرما از درون آیو به سطح آن را بهتر درک کنند. این یافته همچنین برای بررسی اقیانوسهای زیرزمینی قمرهایی مانند اروپا و گانیمد اهمیت دارد؛ زیرا گرمای کشندی میتواند آب موجود در زیر سطح این قمرها را مایع نگه دارد.
