یونیسف و یونسکو در گزارش سال ۲۰۲۶ خود از وضعیت آموزشی افغانستان گفته‌اند که نظام تحصیلات عالی افغانستان همچنان به طور چشم‌گیری نسبت به دوره‌ی پیش از سال ۱۴۰۰ خورشیدی «کوچک‌تر» است.
بر بنیاد گزارش، زنان از تحصیل محروم هستند، شمار دانشجویان مرد کمتر شده است، شمار اعضای کادر علمی دانشگاه‌ها حدود ۳۳ درصد کاهش یافته و دانشگاه‌ها و انستیتوت‌های خصوصی با فشارهای مالی مواجه هستند.
گرچند شمار مجموع داوطلبان کانکور کاهش یافته، اما نسبت بیشتری از متقاضیان کانکور به دانشگاه‌های دولتی راه می‌یابند که نشان می‌دهد این آزمون کمتر رقابتی شده است.
در سال 2026 حدود 208 هزار دانشجو در موسسات تحصیلات عالی دولتی و خصوصی مصروف تحصیل بودند. این رقم در سال گذشته حدود 206 هزار، در سال 2024 حدود 189 هزار و در سال 2019 حدود 425 هزار دانشجو بود.
شمار دانشجویان دختر از حدود 119 هزار تن در سال 2019 به حدود 89 هزار تن در سال 2022 کاهش یافت و سپس در سال بعدی به نزدیک صفر رسید.
کاهش توانایی خانواده‌ها برای تامین هزینه‌های تحصیل، چشم‌انداز ضعیف نسبت به اشتغال و فشارهای مالی بر موسسات خصوصی از عوامل کاهش میزان مشارکت دانشجویان عنوان شده‌اند.
داده‌ها نشان می‌دهند که شمار آموزگاران دانشگاه‌ها از حدود 18 هزار و 900 تن در سال 2019 به حدود 12 هزار و 700 تن در سال 2025 کاهش یافته است.
این کاهش در میان زنان شدیدتر بوده است. شمار کارکنان علمی زن از حدود 2 هزار و 600 تن در سال 2019 به حدود یک هزار و 100 تن در سال 2023، 800 تن در سال 2024 و تنها اندکی بیش از 100 تن در سال 2025 کاهش یافته است.
شمار موسسات تحصیلات عالی دولتی و خصوصی نسبتاً ثابت باقی مانده است. این رقم از 166 مورد در سال 2019 به 170 مورد در سال 2024 رسیده است.
پژوهش یونسکو نشان می‌دهد پس از ممنوعیت تحصیل دختران، درآمد دانشگاه‌های خصوصی و انستیتوت‌ها از فیس (شهریه) به طور چشم‌گیری کاهش یافته است.
یونسکو برآورد کرده که اگر ممنوعیت تحصیل دختران در موسسات تحصیلی ادامه یابد، زیان اقتصادی انباشته‌ی آن تا سال 2066 (40 سال) می‌تواند به حدود 9.6 میلیارد دالر برسد.
وزارت تحصیلات عالی طالبان در اگست امسال فعالیت 7 دانشگاه خصوصی را برای یک سال به تعلیق درآورد و جواز فعالیت دو دانشگاه دیگر را لغو کرد.
طالبان در سال گذشته به دانشگاه‌ها دستور داد که 679 کتاب و مواد آموزشی را از نصاب حذف کنند و تدریس 18 مضمون دانشگاهی را متوقف سازند.
