همایشی با عنوان «مولانا؛ صدای جهانی برای صلح» به مناسبت هشت‌صدونُزدهمین زادروز مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، روز جمعه (۱۰ میزان)، از سوی «خانه‌ی مولانا» و دانشگاه جورج واشنگتن در این دانشگاه برگزار شد.
در این همایش شماری از پژوهشگران و استادان دانشگاه، دیپلومات‌ها، مقام‌های دولت پیشین، چهره‌های فرهنگی و هنری و دوست‌داران مولانا حضور داشتند.
برگزارکنندگان گفتند هدف این همایش، بازخوانی اندیشه‌ی مولانا در پیوند با «پرسش‌های انسان و جهان امروز» است. آنان همچنین با اشاره به جنگ، خشونت، افراط‌گرایی و گسترش شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی، گفتند عنوان «مولانا؛ صدای جهانی برای صلح» نیز بر ظرفیت اندیشه و میراث ادبی و معنوی مولانا برای طرح بحث درباره‌ی صلح، هم‌زیستی، مدارا و کرامت انسانی تاکید دارد.
میرویس بلخی، رییس خانه‌ی مولانا، در سخنرانی خود گفت صلح را نباید تنها به معنای نبود جنگ یا پایان یک منازعه‌ی بیرونی دانست، زیرا بخشی از منازعات بیرونی ریشه در کشمکش‌های حل‌نشده‌ی درون انسان دارد. او خشم، خودمحوری و ناآگاهی را از عواملی دانست که می‌تواند زمینه‌ی تقابل با دیگری را فراهم کند و گفت رسیدن به صلح بیرونی بدون مواجهه با این عوامل دشوار است.
بلخی همچنین مولانا را «فرزند راستین بلخ، صدای افغانستان، میراث تمدنی مشترک و یک شهروند جهانی» خواند و گفت پیام او پس از هشت قرن همچنان درد و شادی انسان را بازتاب می‌دهد. به گفته‌ی او، معرفت مولانایی انسان را «نخست به شناخت خویشتن و سپس به فهم دیگری می‌رساند» و بر بنیاد این نگاه، صلح از تغییر در درون انسان آغاز می‌شود و بعد می‌تواند در مناسبات او با دیگران و جامعه امتداد پیدا کند.
نصیر احمد فایق، سرپرست نمایندگی همیشگی افغانستان در سازمان ملل متحد، نیز بر جهان‌شمولی پیام مولانا تاکید کرد و گفت مولانا میراثی محدود به یک جغرافیا، قوم، زبان یا فرهنگ نیست. او گفت: «مولانا هدیه‌ای برای همه‌ی انسان‌هاست.» فایق دانش را نیرویی برای روشن‌کردن مسیر انسان و عبور از جهل و تاریکی به سوی شناخت و رهایی دانست و با تاکید بر نقش امید در اندیشه‌ی مولانا افزود که «روشنایی سرانجام بر تاریکی غلبه می‌کند.»
فرهاد دریا، هنرمند پرآوازه‌ی افغانستان، نیز در این همایش از زاویه‌ی موسیقی، شعر، معرفت و دوستی به جهان مولانا پرداخت. او گفت شعر مولانا را نمی‌توان تنها مجموعه‌ای از کلمات دانست، زیرا موسیقی در ساختار شعر او حضور دارد و لفظ، آهنگ و معنا به یکدیگر پیوند خورده‌اند.
دریا همچنین بر تلاش مولانا برای رهایی از قالب‌ها و مرزهایی تاکید کرد که میان انسان‌ها فاصله ایجاد می‌کنند و «من» و «دیگری» را در برابر هم قرار می‌دهند. او گفت شعر و موسیقی می‌تواند پیش از آن‌که تفاوت زبان، جغرافیا و فرهنگ انسان‌ها را از هم جدا کند، زمینه‌ی ایجاد تجربه‌ی مشترک و همدلی را فراهم سازد.
محمدحسن فغفوری، استاد مطالعات اسلامی دانشگاه جورج واشنگتن، نیز بر ضرورت فهم عمیق‌تر پیام مولانا تاکید کرد و گفت برای شناخت نگاه او به صلح نمی‌توان تنها به واژه‌ها و نقل‌قول‌های مشهور بسنده کرد و باید به عمق و ساختار اندیشه‌ی او توجه داشت. به گفته‌ی فغفوری، تفاوت بخشی از واقعیت جهان و زندگی انسان است و وجود انسان‌هایی با باورها، دیدگاه‌ها و تجربه‌های متفاوت، به‌خودی‌خود منازعه ایجاد نمی‌کند. او افزود که مشکل زمانی آغاز می‌شود که انسان نتواند تفاوت دیگری را درک کند و آن را به خصومت تبدیل کند.
فغفوری گفت از این منظر، رسیدن به صلح به معنای حذف تفاوت‌ها یا یکسان‌کردن انسان‌ها نیست، بلکه به معنای فهم و پذیرفتن آن‌هاست. به گفته‌ی او، انسان‌ها می‌توانند متفاوت بیندیشند و در عین حال، توانایی زندگی در کنار یکدیگر را داشته باشند.
سید حسن اخلاق، پژوهشگر، مولاناشناس و استاد دانشگاه در امریکا، نیز بر ضرورت عبور از «خوانش‌های سطحی و صرفاً رمانتیک» از مولانا تاکید کرد. او خودشناسی، پذیرش خویشتن و پذیرش تنوع را از محورهای اصلی اندیشهٔ مورد بحث دانست و گفت رابطه‌ی انسان با دیگری از چگونگی شناخت او از خودش جدا نیست.
به گفته‌ی اخلاق، انسانی که شناخت عمیق‌تری از خود پیدا کند، می‌تواند رابطه‌ی متفاوتی با جهان و دیگر انسان‌ها برقرار کند. او افزود پذیرش دیگری تنها به معنای تحمل کسی که متفاوت است نیست، بلکه به‌رسمیت‌شناختن تنوع انسانی و یافتن امکان هم‌زیستی در میان همین تفاوت‌هاست. اخلاق همچنین از نگاه معنوی مولانا به هستی و پیوند جهان با امر الهی سخن گفت؛ نگاهی که به گفته‌ی او رابطه‌ی انسان با دیگری و جهان را از سطح منفعت و تقابل فراتر می‌برد.
در این نشست همچنین همایون سدوزی از ترانه‌سازان و آوازخوانان افغانستان و میلاد یوسفی، نوازنده و هنرمند، به اجرای موسیقی پرداختند. این بخش با خوانش غزلیات مولانا نیز همراه بود.
در بخش پایانی همایش، رضا حسینی از برگزاری سالانه‌ی برنامه‌ی بزرگداشت مولانا با محوریت موضوعات پژوهشی و راه‌اندازی «نشان مولانا» به‌عنوان یک جایزه‌ی بین‌المللی خبر داد. نخستین دوره‌ی این نشان سال آینده و با موضوع صلح برگزار خواهد شد.
او همچنین گفت خانه‌ی مولانا سومین دوره‌ی «جایزه‌ی ادبی جهانی مولانا» را نیز برگزار می‌کند و درخواست نصب تندیس مولانا در واشنگتن را به مقام‌های دولتی و شهری این شهر ارائه خواهد کرد.
این همایش در حالی برگزار گردید که مولانا، زاده‌ی بلخ، در زادگاهش زیر حاکمیت طالبان با فضای فرهنگی‌ای روبه‌رو است که با بسیاری از عناصر اصلی میراث او، از شعر و موسیقی تا مجالس فرهنگی، سازگار نیست. طالبان در سال‌های پسین بر محافل شعری و فعالیت‌های ادبی نیز مقررات و محدودیت‌هایی وضع کرده است، رویکردی که در کنار محدودشدن شدید فضای فرهنگی، امکان پرداختن آزادانه به میراث فکری و ادبی کسانی چون مولانا را نیز در افغانستان محدودتر کرده است.
