در شرایطی که فعالیت ناشران و دسترسی به کتاب در افغانستان طی پنج سال حاکمیت طالبان با محدودیتهای فزایندهای روبهرو شده و این گروه شماری از کتابها و آثار مکتوب را ممنوع یا از کتابخانهها و مراکز آموزشی گردآوری کرده، بهتازهگی برنامهای با نام «پرستو» برای فراهمآوری کتابهای صوتی و الکترونیکی، موسیقی و پادکست برای فارسیزبانان راهاندازی شده است.
سازندگان این برنامه میگویند «پرستو» از طریق «گوگلپلی» و «اپاستور» در دسترس کاربران قرار دارد و با هدف تقویت پیوندهای فرهنگی میان فارسیزبانان افغانستان، ایران و تاجیکستان راهاندازی شده است.
نام این برنامه از پرستو، پرندهای مهاجر که در شماری از فرهنگها با آمدن بهار، نوزایی و خوشیمنی پیوند خورده، گرفته شده و طراحی بصری آن نیز به گفتهی سازندگان، از رنگهای این پرنده الهام گرفته است.
مسئولان پرستو میگویند این برنامه افزون بر ارائهی محتوای صوتی، میکوشد مجموعهای از کتابها، موسیقی و پادکستهای فارسی را در یک فضای دیجیتال گردآوری کند.
بر بنیاد معلومات ارائهشده دربارهی این برنامه، در کنار محتوای فارسی، آثاری به زبانهای پشتو و ازبیکی نیز در آن افزوده میشوند.
پرستو همچنان از فارسی افغانستان، فارسی ایران و فارسی تاجیکی با خط سیریلیک پشتیبانی میکند و در معرفی آن گفته شده است که تفاوتهای گویشی و نوشتاری هر سه حوزه در ساختار برنامه در نظر گرفته شدهاند.
توسعهدهندگان این برنامه میافزایند که وضعیت زبان فارسی در افغانستان، تاثیر تحریمهای جهانی بر تولید و توزیع آثار فرهنگی در ایران و استفاده از خط سیریلیک در تاجیکستان، از جمله دلایلی بودهاند که آنان را به ایجاد چنین برنامهای واداشته است.
آنان میگویند که میخواهند کتابها، پادکستها و موسیقی فارسی را گردآوری کرده و دسترسی فارسیزبانان در کشورهای مختلف به این آثار را بیشتر کنند.
کاربران پرستو میتوانند محتوای مورد نظرشان را دانلود کنند و کتابهای صوتی و پادکستها را بدون اتصال به انترنت بشنوند یا کتابهای الکترونیکی را بهصورت آفلاین بخوانند.
این برنامه همچنان محل واپسین شنیدن هر کتاب یا پادکست را ذخیره میکند تا کاربر بتواند بار دیگر از همان بخش به شنیدن ادامه دهد.
کاربران همچنان میتوانند کتابها و پادکستها را بر بنیاد موضوع، نویسنده، راوی، قالب و کشور جستجو کنند.
پرستو همچنین به کاربران اجازه میدهد آثار مورد نظرشان را نشانگذاری کرده و فهرستهای شخصی بسازند و در صورت ورود به حساب کاربری، محل توقف شنیدن و فهرستها میان دستگاههای مختلف همگام میشوند.
بخشی از این برنامه نیز به آثار ویژهی کودکان و نوجوانان اختصاص یافته است و توسعهدهندگان میگویند که محتوای این بخش پیش از انتشار از نظر موضوع و روایت انتخاب میشود.
یکی دیگر از قابلیتهای پرستو این است که کاربران میتوانند کتابی را با صدای خود بخوانند و نسخهی صوتی آن را در برنامه بارگذاری کنند.
در صورتی که چند روایت از یک کتاب در پرستو موجود باشد، شنوندگان میتوانند نسخهی مورد نظرشان را انتخاب کنند.
توسعهدهندگان این برنامه گفتهاند که چنین امکانی میتواند رقابت میان راویان را افزایش دهد و به بهبود کیفیت خواندن و روایت کتابهای صوتی کمک کند.
راهاندازی پرستو در حالی صورت گرفته است که طالبان در سالهای پسین محدودیتها بر دسترسی به شماری از کتابها و آثار مکتوب در افغانستان را افزایش دادهاند.
بر بنیاد گزارش شبکهی تحلیلگران افغانستان، طالبان در سال ۲۰۲۴ به کتابخانهها و کتابفروشیها دستور داده بودند آثار ممنوعشده را از دسترس خارج کنند و در سال ۲۰۲۵ نیز صدها کتاب درسی و دانشگاهی مورد بازبینی و ممنوعیت قرار گرفتند.
حاکمیت طالبان در سال ۲۰۲۵ همچنان دانشگاههای دولتی و خصوصی را مکلف کرد صدها عنوان کتاب و مواد درسی را که از دید این گروه با «اصول اسلامی و سیاستهای نظام» سازگار نبودند، کنار بگذارند.
مقامهای طالبان این محدودیتها را با استناد به آنچه مغایرت برخی آثار با «شریعت، ارزشهای اسلامی و سیاستهای حکومت» میخوانند، توجیه کردهاند.
