مجلس خبرگان ایران در تاریخ 17 حوت سال روان مجتبی خامنهای، دومین فرزند آیتالله علی خامنهای را به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران برگزید. مجتبی عالم دین است، از حملات اسرائیل و امریکا که منجر به کشتهشدن پدر، مادر و همسرش شدند، جان سالم بدر برده و رهبری دولتی بر دوشش گذاشته شده که با یک «تهدید وجودی» روبهرو است.
سید مجتبی حسینی خامنهای، دومین پسر سید علی خامنهای، در ۱۷ سنبله ۱۳۴۸ در مشهد به دنیا آمد. او دورهی متوسطه و تحصیلات حوزوی را در مدرسهی علوی و مکتب آیتالله مجتهدی تهرانی گذراند؛ مراکزی که محل تحصیل بسیاری از چهرههای سیاسی و مذهبی جمهوری اسلامی بودهاند. پس از پایان دورهی لیسه، در سال ۱۳۷۸ برای تحصیلات حوزوی وارد حوزهی علمیه قم شد.
بر اساس گزارشها، مجتبی خامنهای در دوران جنگ ایران و عراق حضور محدودی در جبهههای جنگ داشت. او در سال ۱۳۶۵ و در ۱۷ سالگی چندبار به جبهههای جنگ اعزام شد و برای مدت کوتاهی در گردان «حبیب بن مظاهر» فعالیت کرد. این گردان یکی از واحدهای شناختهشدهی داوطلب در جنگ ایران و عراق محسوب میشد.
اگرچه مجتبی خامنهای مقام رسمی سیاسی نداشت و به ندرت در رسانهها حضور مییافت، اما در برخی گزارشها از او به عنوان فردی با نفوذ در ساختار امنیتی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران یاد شده است. تحلیلگران معتقدند او در ساختار جمهوری اسلامی واسطهای میان روحانیون، فرماندهان نظامی و نهادهای امنیتی بوده است.
به گفتهی وزارت خزانهداری ایالات متحده، «مجتبی خامنهای اگرچه مقام رسمی سیاسی نداشت، اما رهبر ایران بخشی از مسؤلیتها و هماهنگیهای سیاسی و امنیتی را به او سپرده بود و او با سپاه پاسداران و بسیج همکاری نزدیکی داشته است.»
موضوع نفوذ و دخالت مجتبی خامنهای در مقاطع مختلف سیاسی، از جمله در جریان اعتراضات پس از انتخابات ۱۳۸۸ ریاستجمهوری ایران، مورد بحث بوده است. در سال ۱۳۸۴، مهدی کروبی، یکی از نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری، در نامهای سرگشاده او را به دخالت در روند انتخابات و حمایت از محمود احمدینژاد متهم کرد؛ ادعایی که سبب اعتراضات طرفداران مهدی کروبی شد. با این حال این ادعاها همواره از سوی نزدیکان مجتبی خامنهای رد شدهاند.
در سال ۲۰۱۹ وزارت خزانهداری ایالات متحده نام مجتبی خامنهای را در فهرست تحریمهای خود قرار داد. در آن زمان واشنگتن اعلام کرد این اقدام به دلیل نقش مجتبی خامنهای در حمایت از سیاستهای رهبر ایران و ارتباط با نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی انجام شده است. مقامهای ایرانی اما این اقدام را سیاسی دانستند.
مجتبی خامنهای در سال ۱۳۷۶ با زهرا حداد عادل، دختر غلامعلی حداد عادل، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، ازدواج کرد. از این زوج سه فرزند به جا مانده است. در حملات امریکا در 9 حوت که منجر به کشتهشدن سید علی خامنهای شد، زهرا حداد عادل نیز جان خود را از دست داد.
از سالها پیش، نام مجتبی خامنهای در میان گزینههای احتمالی برای جانشینی علی خامنهای مطرح بود. این گمانهزنیها بهویژه در سالهای پایانی عمر علی خامنهای و جان باختن ابراهیم رییسی، رییسجمهوری سابق ایران، تقویت شدند. منتقدان از احتمال «شبهموروثی»شدن قدرت در ساختار جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کردند؛ موضوعی که از دید آنان با شعارهای سال ۱۹۷۹ در زمان روی کار آمدن جمهوری اسلامی در تضاد است. در مقابل، حامیان او بر انتخاب رهبر بعدی از سوی مجلس خبرگان تاکید داشتند. پس از کشتهشدن علی خامنهای، در جلسهای که مجلس خبرگان در ۱۷ حوت برگزار کرد، مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران معرفی شد. انتخاب او در شرایطی انجام شد که ایران در جنگ با امریکا و اسرائیل و تنشهای منطقهای و بحرانهای داخلی، از جمله تورم اقتصادی و نارضایتی مردم روبهرو است. ارتش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، رییسجمهوری، دبیر شورای عالی امنیت ملی، رییس مجلس شورای اسلامی، وزیر خارجه و دیگر نهادها و مقامهای ایرانی با رهبر تازه بیعت کردهاند.
اکنون میراث سیاسی ۳۶ سالهی علی خامنهای بر دوش مجتبی خامنهای قرار گرفته است. در شرایط جنگی و تنشهای منطقهای، انتظار میرود در روزهای آینده مشخص شود که او چه رویکردی در قبال سیاست خارجی و چالشهای داخلی ایران در پیش میگیرد.
